Biblia - kanon ksiąg

Ostatnia modyfikacja tematu:
Dział "Wiara"
Encyklopedia OKIEM - strona główna

Liczba ksiąg
Katolicy uznają 46 Starego Testamentu i 27 Nowego

Skład Starego Testamentu
Wg kanonu na Stary Testament składają się:
* Pięcioksiąg
* Księgi historyczne
* Literatura mądrościowa
* Prorocy

Skład Nowego Testamentu
Wg kanonu na Nowy Testament składają się:
* 4 Ewangelie
* Dzieje Apostolskie
* 21 Listów
* Apokalipsa św. Jana

Dlaczego te, a nie inne
Księgi towarzyszyły ustnej tradycji i wynikały z praktyki życia. Stanowiły normę wiary i moralności tego życia, dlatego to właśnie one zostały uznane za kanoniczne. (gr. kanon = miara, reguła). Kanon chrześcijański jest to wybór ksiąg, które przygotowują i opisują historię zbawienia, choć jest więcej, które opisują historię Izraela, Jezusa, apostołów.

Ustalenie kanonu
Pierwsze ustalenie kanonu Nowego Testamentu miało miejsce w 360r. (Istniały wcześniejsze lokalne kodeksy). Spis nie zawierał jednak Apokalipsy. Pełny dzisiejszy spis został podany na synodach w Hipponie (393) i Kartaginie (419). Zestaw ksiąg Starego Testamentu został podany dopiero przez Sobór Trydencki (1546).

Ostateczne ustalenie kanonu Pisma św.
Określenie kanonu odbyło się na Soborze Trydenckim 08.04.1543 r; wskazano na Boże pochodzenie, element ludzki, podkreślono autorytet Wulgaty.
nad. o. Marek Mularczyk OMI

Języki kanoniczne
nad. o. Marek Mularczyk OMI

Hebrajski, aramejski, grecki.
W Starym Testamencie aramejski to część Daniela i Ezdrasza (Jer 10,11); (Rdz 31,47).
Dwa wyrazy greckie Mądrości, Malachiaszowe.
N.T. od IV w do V w używano języka koine.

Podział Pisma świętego
nad. o. Marek Mularczyk OMI

Podział na rozdziały nastąpił w 1214 r., dokonał tego Stefan Langtone kanclerz Uniwersytetu Paryskiego późniejszy biskup Cantenbury w Anglii.
Podział na wersety w Biblii Hebrajskiej nastąpił w II w.
W 1528 r. Santes Pagino przyjął to, co było w Biblii Hebrajskiej i dokonał podziału nowych ksiąg; jego podział ksiąg ST przyjął się i jest do dziś w użyciu; podział NT nie przyjął się.
Nowego podziału dokonał Robert Estienne (Stephanus) 1551 r. wydane w Genewie czwarte wydanie tekstu grecko - łacińskiego.
Pojęcie Stary i Nowy Testament pochodzi od Pawła apostoła (2Kor 3,14).

Inne księgi używane w kościele pierwszych wieków
Istniały księgi, które używane były podczas nabożeństw, choć dzisiaj nie wchodzą w skład kanonu. Były to np. listy Klemensa, Didache, Pasterz Hermasa, List Barnaby i inne. Były to teksty kościołów lokalnych i dopiero pełne ujednolicenie dało możliwość ogarnięcia całej literatury. Dopiero wtedy zaistniała potrzeba ustalenia kanonu dla wszystkich.

Żydowskie kanony Starego Testamentu
Kanon pism Starego Testamentu ustalony został przez Żydów w II/III wieku, jednak już wcześnie istniały pewne zestawy. Tora - została ustalony przed 400 r. przed n. Chr., Prorocy - przed 200 r. przed n. Chr. Pozostałe i późniejsze tzw. "Pisma" nie były ustalone jeszcze w czasach Jezusa. Kanon tych pism ustalono bardziej z powodu nacisków zewnętrznych. Różne wspólnoty żydowskie używały różnych pism.

Błąd Lutra
Problem oryginalności ksiąg podniósł dopiero Luter w 1543 roku, chcą wrócić do korzeni. Protestanci nie wiedzieli, że kanon żydowski został ustalony stosunkowo późno, bo w II wieku i myśleli, że jest to zbiór ksiąg najdawniejszych. Tymczasem przed ustaleniem kanonu Żydzi używali obszerniejszego zbioru. Chcąc być w zgodzie z postanowieniem oryginalności, powinno się więc zatem kanon poszerzyć, a nie obciąć.

Księgi budzące wątpliwości

Niektóre wyznania chrześcijańskie, żydzi, mają inny kanon ksiąg. Czasem są one uznawane przez katolików a nie uznawane przez inne wyznania, czasem na odwrót. Poniżej wyszczególnienie wątpliwości i różnic.

	kat	prot	żyd	uwagi
Księga Rodzaju	x	x	x
Księga Wyjścia	x	x	x
Księga Kapłańska	x	x	x
Księga Liczb	x	x	x
Księga Powtórzonego Prawa	x	x	x
Księga Jozuego	x	x	x
Księga Sędziów	x	x	x
Księga Rut	x	x	x
1 Księga Samuela	x	x	x
2 Księga Samuela	x	x	x
1 Księga Królewska	x	x	x
2 Księga Królewska	x	x	x
1 Księga Kronik	x	x	x
2 Księga Kronik	x	x	x
Księga Ezdrasza (1 i 2)	x	x	x	Obie te księgi stanowiły pierwotnie i obecnie jedną. Septuaginta podaje również dwie, z tym, że 1 jest apokryfem. Wulgata ową 1 umieszcza na końcu jako 3.
Księga Nehemiasza	x	x	x	Septuaginta łączy tą księgę z 2 księgą Ezdrasza
3, 4 Księga Ezdrasza				Zawarte w niektórych wydaniach Wulgaty
Księga Tobiasza	x
Księga Judyty	x
Księga Estery (razem z dodatkiem)	x	x	x	Protestanci nie uznają dodatków.
1 Księga Machabejska	x			Uznawana przez żydów aleksandryjskich, nieuznawana przez palestyńskich, z tego powodu nie weszła do kanonu. Zachował się tylko przetłumaczony tekst grecki.
2 Księga Machabejska	x			Ponieważ była napisana po grecku, dlatego weszła tylko do kanonu aleksndryjskiego i stąd do Kościoła.
3 Księga Machabejska				Zawarta w niektórych wydaniach Wulgaty, uznawana przez Prawosławie
4 Księga Machabejska				Uznawana przez Prawosławie
Księga Hioba	x	x	x
Księga Psalmów	x	x	x
Księga Przysłów	x	x	x
Księga Koheleta czyli Eklezjastesa	x	x	x	W kanonie żydowskim nazwana Księgą Kaznodziei
Pieśń nad Pieśniami	x	x	x	Uczeni żydowscy z pierwszych wieków odmawiali jej miejsca w kanonie.
Księga Mądrości	x
Mądrość Syracha czyli Eklezjastyk	x
Księga Izajasza	x	x	x
Księga Jeremiasza	x	x	x
Lamentacje	x	x	x
Księga Barucha (zawierająca List Jeremiasza)	x
Księga Ezechiela	x	x	x
Księga Daniela (zawierająca Pieśń trzech młodzieńców, Księgę Zuzanny oraz opowieści o Belu i o wężu)	x	x	x	Protestanci nie uznają wymienionych w nawiasie poszerzeń. Katolicy uznają całość septuaginty
Księga Ozeasza	x	x	x	Przez Żydów zebrana jako jedna "Księga Proroków"
Księga Joela	x	x
Księga Amosa	x	x
Księga Abdiasza	x	x
Księga Donasza	x	x
Księga Micheasza	x	x
Księga Nahuma	x	x
Księga Habakuka	x	x
Księga Sofoniasza	x	x
Księga Aggeusza	x	x
Księga Zachariasza	x	x
Księga Malachiasza	x	x
Modlitwa Manassesa				Jedynie w greckim kanonie. Podawał ją także św. Hieronim.

Różne dzieje kanonu

Kanony kościołów lokalnych pierwszych wieków
Różne lokalne kościoły w pierwszych wiekach, opierając się na uczniach apostołów, wykazują różne pisma jako kanoniczne - dzisiaj uważane za apokryfy.

* palestyński
- Euzebiusz - ewangelię wg Hebrajczyków
- Papiasz - j.w.
- Epifaniusz - ewangelia Ebionitów

* koptyjski
- 2 listy Klemensa Rzymskiego
- apokryf Barnaby
- Pasterz Hermasa
- Konstytucje Apostolskie

* etiopski
- 2 listy Klemensa Rzymskiego
- Pasterz Hermasa
- Konstytucje Apostolskie

* ormiański
- dalsze listy św. Pawła do Koryntian, Laodycejczyków, Aleksandryjczyków (apokryfy)
- listy Koryntian do św. Pawła

* egipski
- apokryf Barnaby
- Pasterz Hermasa
- Klemens Aleksandryjski - ewangelia wg Egipcjan, apokalispa św. Piotra

* rzymski
- kanon Muratioriego - apokalipsa św. Piotra
- Ireneusz - Pasterz Hermasa
- Hipolit rzymski - ewangelia wg Egipcjan
- Klemens rzymski cytuje nieznane słowa Jahwe i Mojżesza

* kościoły Azji Mniejszej
- ewangelia św. Piotra

* antiocheński
- Ignacy Antiocheński cytuje nieznane słowa Jezusa

Czy Żydzi uznawali tylko księgi protokanoniczne?
Przeświadczenie takie funkcjonuje z powodu mieszania dwóch faktów. Ustalenia pierwszego kanonu przed 400 r. przed n. Chr. i ustalenia kanonu żydowskiego na przełomie II i III wieku po n. Chr. Pierwsze ustalenie dotyczyło jednak tylko Tory - pierwszych ksiąg. Kolejno, ok. 200 r. przed n. Chr., dołączono "Proroków", a inne i późniejsze nie były długo ustalone, gdyż nikt tego nie potrzebował. Używano ich w celach dydaktycznych a potem też w liturgii. Septuaginta (przekład dla żydów grekojęzycznych) będąca podwalinami kanonu, przetłumaczona została w czasach, gdy kanon "Pism" nie został ustalony. Już po powstaniu Septuaginty zostały napisane nowe księgi żydowskie i weszły one do kanonu. Księgi te budzą jednak dzisiaj wątpliwości protestantów jako wtórne. (np. Judyty, Machabejskie, Mądrości, Barucha, Tobiasza, Mądrości Syracha). Inne księgi również napisane ok. 200 r. przed n. Chr. są szeroko uznawane - Daniela i Estery. W Palestynie pewne księgi nie funkcjonowały, gdyż nie było łączności tradycji i nie stanowiło to problemu. Jako reakcję na chrześcijaństwo rabini podjęli studia w miejscowości Jamnia w celu ustalenia kanonu. Uznawano, że był to kanon krótki - jednak znane są dziś dowody na to, że poddawano w wątpliwość księgi Koheleta i Pieśni nad Pieśniami. Księga, która nie znalazła się w kanonie - Mądrości Syracha - była z kolei wciąż czytana i cytowana przez Żydów. Nad innymi toczono spory do II wieku.

Wzmianki o innych księgach
Wbrew niektórym opiniom istnieją dowody na używanie innych pism niż Prawo i Prorocy. Nawet jeśli nie były one uznawane za święte, to posługiwano się nimi, nawet do tworzenia ksiąg natchnionych. Dowodzi to przede wszystkim, że nie było jeszcze ustalonego kanonu.
Syrach w Prologu (9, 25-26) - mówi o "innych księgach".
Józef Flawiusz - nie zna kanonu tylko oprócz Prawa i Proroków wymienia cztery księgi zawierające "hymny do Boga i przepisy postępowania".
Autorzy Nowego Testamentu - nawiązują do Pism i to tak kanonicznych jak i deuterokanonicznych, a nawet apokryfów - 3, 4 Ezdrasza, Czwarta Machabejska, Wniebowzięcia Mojżesza.
List św. Judy - cytuje ustęp z apokryficznej ks. Henoha (Jud 14-15).
300 na 350 cytatów Starego Testamentu w Nowym zostało wziętych z Septuaginty podającej wszak szerszy kanon, można więc przypuszczać, że uznawano.
Większość żyjących w II wieku - uznawała poszerzony kanon. Nawet Orygenes. Nie uznawał ich jedynie Meliton z Sardes. Potem w IV wieku niektórzy, w tym św. Hieronim, proponowali wrócić do kanonu hebrajskiego, zwyciężyła jednak tradycja.

Polemika

Jezus i natchnieni pisarze pism chrześcijańskich (Nowy Testament, powoływali się wyłącznie na księgi kanonu żydowskiego, a cytaty wprowadzali zwrotami "jak jest napisane", czym poświadczali, iż jest to Słowo Boże. Ani Jezus, ani żaden jego uczeń nigdy nie powoływał się czy cytował z tzw. ksiąg deuterokanonicznych.

Po pierwsze dokonana jest tutaj manipulacja. Jezus żył w Palestynie, czyli z natury rzeczy korzystał z pism używanych w tej grupie. Inne księgi wykorzystywano w Aleksandrii, jeszcze inne w innych wspólnotach. Kanon hebrajski ustalono jednak w wiekach II/II, choć w połowie I wieku w miejscowości Jamnia trwały prace nad jego powstaniem. Nie oznacza to jednak, że nie korzystano z innych ksiąg. Znane były owszem dwie kodyfikacje kanonu - pierwsza z ok. 400 i druga ok. 200 przed n. Chr., ale dotyczą one tylko ksiąg starszych - Tory i Proroków. Z innych ksiąg korzystano bez kodyfikacji kanonu zarówno w celach dydaktycznych jak i w liturgii. Wzmianki o innych księgach zostały podane powyżej.

Nasze materiały
** Biblia
** Apokryfy
** Symbolika liczb w Biblii
** Różnice między katolicyzmem a protestantyzmem

Wykorzystane materiały
** Jan Lewandowski - Kanon Pisma świętego Nowego Testamentu, a Świadkowie Jehowy czy Świadkowie Jehowy cytują słowo natchnione niczym pierwsi chrześcijanie?
** Jarome Kodell OSB - Klucz do Biblii, WAM, 2003
** Zenon Ziółkowski - Najtrudniejsze stronnice Biblii, PAX 1997
** Gianfranco Ravasi - Biblia, odpowiedzi na najbardziej prowokacyjne pytania, Wydawnictwo św. Pawła 1998
** Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych, WAM, 2002
** ABC chrześcijanina, Mały Słownik, Verbinum, 1999

Umieść link do tej strony
kod do banera